วิกฤตภูมิอากาศโลก สัมผัสได้เร็วกว่าที่คาด

จิตติมา บ้านสร้าง

วิกฤตภูมิอากาศโลก สัมผัสได้เร็วกว่าที่คาด

จิตติมา บ้านสร้าง

ตอนที่เริ่มได้ยินเรื่องโลกร้อนใหม่ๆ เมื่อสัก 20 ปีที่แล้ว  รู้สึกว่าเป็นเรื่องไกลตัวจัง  อีกตั้งหลายๆ สิบปีกว่าจะถึงวันนั้น  20 ปีผ่านไปไวเหมือนโกหก  วันนั้นมาถึงแล้ว วันที่พวกเราคิดว่ายังไกลตัว  มาดูว่าวันนี้รอบโลกและรอบเรากำลังเผชิญกับอะไร  เกี่ยวข้องอย่างไรกับภูมิอากาศโลกที่กำลังวิกฤต

โลกร้อน  แมลงคุกคาม
คณะกรรมการการระบาดของตั๊กแตนแห่งชาติศึกษาพบว่า  การที่อุณหภูมิในฤดูใบไม้ผลิสูงขึ้น ทำให้ตั๊กแตนใช้เวลาฝักไข่เพียง 10 วัน  ทำให้คาดว่าทางตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐวิคตอเรีย ประเทศออสเตรเลีย จะต้องเผชิญกับแมลงศัตรูพืชตัวร้ายนี้ในราวปลายเดือนกันยายน และจะแพร่กระจายเกือบทั่วรัฐในราวกลางเดือนตุลาคม  ซึ่งคาดว่าจะเป็นการระบาดครั้งที่รุนแรงที่สุดในรอบ 75 ปี ตอนนี้มีการเตรียมการเจ้าหน้าไว้ถึง 400 คน เพื่อกำจัดตั๊กแตน โดยรัฐบาลแนะนำให้เกษตรใช้สารเคมีฉีดพ่นเพื่อป้องกันและกำจัดให้ทันท่วงทีก่อนที่จะมีการระบาดต่อเนื่อง

โลกร้อนจุดไฟป่ารัสเซีย
หลังจากฤดูร้อนที่รัสเซียเป็นช่วงเวลาที่ร้อนที่สุดในรอบพันปี นักวิทยาศาสตร์ก็พยายามจะอธิบายเรื่องนี้ นักวิทยาศาสตร์ทั้งยุโรป รัสเซีย และไทย ตั้งข้อสังเกตว่ามีความผิดปกติของแนวปะทะอากาศอาร์กติกที่เรียกว่า อาร์กติก ฟรอนต์  ที่ปกติฤดูนี้จะพัดพาความร้อนจากตะวันตกหรือบริเวณมอสโคไปทางตะวันออก ทำให้ทะเลทรายไซบีเรียอบอุ่น  และพาความร้อนจากแผ่นดินระบายออกสู่มหาสมุทรแปซิฟิก  แต่ที่นักวิทยาศาสตร์อธิบายไม่ได้ก็คือ แนวปะทะอากาศอาร์กติกยังคงพัดจากตะวันตกไปตะวันออกตามปกติ  แต่ความร้อนกลับถูกสกัดเอาไว้ยังไม่รู้ว่าด้วยสาเหตุอะไร  อาร์กติก ฟรอนต์ จึงไม่พาเอาความร้อนไปด้วย  เกิดเป็นความร้อนสะสมทางตะวันตกของประเทศหรือมอสโค  ส่งผลให้บริเวณไซบีเรียตอนนี้มีอุณหภูมิต่ำกว่าค่าเฉลี่ยปกติ นอกจากความร้อนจะยังคงมีต่อเนื่องไปอีกหลายวันแล้ว  ถ้าก๊าซเรือนกระจกไม่ลดลง ยังอาจทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยของรัสเซียสูงขึ้นตลอดปีหน้าและต่อเนื่องไปอีกไม่น้อยกว่า 40 ปี  ซึ่งรัสเซียจะต้องเตรียมพร้อมสำหรับการผจญไฟป่าที่มากขึ้นอย่างต่อเนื่องยาวนาน

อุทกภัยครั้งรุนแรงที่ปากีสถาน
มหันตภัยน้ำท่วมที่ปากีสถานในปีนี้ องค์การสหประชาชาติถึงกับออกปากว่าเป็นภัยพิบัติที่รุนแรงกว่าสึนามิถล่มเอเชียและแผ่นดินไหวที่เฮติรวมกัน  เพราะมีผู้ได้รับผลกระทบในประเทศเดียวกว่า 13 ล้านคน  ดร. อานนท์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา ผู้อำนวยการศูนย์จัดการความรู้ด้านการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ บอกว่า ปัจจัยหลักคืออุณหภูมิน้ำทะเลบริเวณทะเลอาหรับและมหาสมุทรอินเดียสูงกว่าค่าปกติราว 2-3 องศาเซลเซียส  ทำให้เกิดการระเหยของน้ำขึ้นไปสะสมในอากาศมาก  แต่ก็ประกอบกับความแปรปรวนของลมบริเวณศูนย์สูตรที่ทำให้ร่องมรสุมพาดผ่านบริเวณปากีสถาน  ส่วนความเสียหายเกิดขึ้นมาก เพราะไม่มีระบบการเตรียมรับน้ำท่วมเนื่องจากปากีสถานเป็นประเทศแห้งแล้งกึ่งทะเลทรายคล้ายกับอัฟกานิสถานที่อยู่ด้านบน

วิกฤตขาดแคลนอาหารเพราะโลกร้อน
นักวิทยาศาสตร์สหรัฐอเมริกาคาดการณ์ว่า อีก90 ปีข้างหน้าครึ่งโลกจะเผชิญความขาดแคลนอาหาร  นักวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยวอชิงตันศึกษาพบว่า ศตวรรษนี้เป็นศตวรรษที่อุณหภูมิโลกสูงที่สุด ซึ่งจะสร้างความแห้งแล้งจนทำให้พืชผลทางการเกษตรเสียหาย พื้นที่เขตร้อนและใกล้เคียงได้รับความเสียหาย 20-40% ซึ่งจะสร้างประวัติศาสตร์แห่งความอดอยากขาดแคลนอาหารครั้งใหญ่ ให้แก่ประชากรราว 3 พันล้านคนที่อาศัยอยู่ในบริเวณดังกล่าว ดังนั้นจึงต้องหาวิธีการปรับตัวโดยการพัฒนาอาหารในรูปแบบใหม่ที่ทนทานต่อสภาพอากาศที่รุนแรงขึ้นได้  โดยมีเวลาเพียง 10 ปีเท่านั้นที่จะพัฒนาพันธุ์พืชและการเกษตรรูปแบบใหม่

โลกร้อนเม็กซิโกอพยพเข้าสหรัฐอเมริกา
โลกร้อนที่ทำให้สภาพอากาศที่เม็กซิโกวิกฤตเกิดความแห้งแล้งจนพืชผลการเกษตรเสียหาย  ในขณะที่ฤดูพายุก็มีพายุรุนแรงและน้ำท่วม ซึ่งมีแนวโน้มที่จะรุนแรงมากขึ้น  มหาวิทยาลัยพรินซ์ตันศึกษาพบว่าปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้เกิดผลกระทบทางสังคม โดยทุก 10% ที่พืชผลทางการเกษตรของเม็กซิโกเสียหาย จะทำให้ชาวเม็กซิกันอพยพเข้าสหรัฐอเมริกา 2%  จึงคาดการณ์ว่าจะทำให้อีก 70 ปีข้างหน้าชาวเม็กซิกันจะอพยพเข้าสหรัฐอเมริกาได้ถึง 6 ล้าน 7 แสนคน โดยการอพยพจะเป็นการอพยพเข้าโดยผิดกฎหมายและส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรที่ยากจน  ซึ่งสหรัฐอเมริกากำลังเกรงว่าจะสร้างปัญหาทางสังคมตามมา

อากาศแปรปรวน ไข้เลือดออกไทยรุนแรง
5 จังหวัดภาคใต้กำลังเผชิญวิกฤตการระบาดของไข้เลือดออกหนักสุดในประเทศคือ สงขลา นราธิวาส ปัตตานี ยะลา และสตูล ส่วนภาคที่ระบาดรองลงมาคือภาคกลาง และภาคอีสาน ซึ่งภาพรวมการระบาดของโรคไข้เลือดออกปีนี้สูงกว่าปีที่ผ่านมาถึง 83%  ศาสตราจารย์นายแพทย์ธีรวัฒน์ เหมะจุฑา ผู้อำนวยการศูนย์ความร่วมมือองค์การอนามัยโลกไวรัสสัตว์สู่คน  บอกว่า ปัจจัยหนึ่งก็คือเป็นวงรอบของการระบาดใหญ่ที่จะเกิดขึ้นทุก 2-4 ปี ทำให้การระบาดปีนี้สูงขึ้นตามไปด้วย  เพราะในปีนี้เพียงแค่ 30 สัปดาห์ก็มีผู้ป่วยแล้ว 76 คนใน 1 แสนคน  คงต้องรอดูตัวเลขสิ้นปีอีกครั้งว่าจะสูงแค่ไหน
 

ตารางแสดงอัตราการเจ็บป่วยด้วยโรคไข้เลือดออกต่อประชากรแสนคน

แต่ปัจจัยที่เสริมทั้งในแง่ของปริมาณโรคที่มากขึ้นและความรุนแรงที่มากขึ้นก็คือ การที่อุณหภูมิเปลี่ยนแปลงกลับไปกลับมา ทำให้วงจรชีวิตของยุงสั้นลง และที่ไวรัสในยุงเจริญเติบโตได้เร็วขึ้น สร้างความรุนแรงของโรคได้มากขึ้น จนสามารถทำให้เกิดโรคไข้สมองอักเสบจนถึงขั้นพิการหรือเสียชีวิตได้ เช่นที่เวียดนามมีสถิติการได้รับเชื้อไข้เลือดออกแล้วกลายเป็นโรคไข้สมองอักเสบถึง 4% ในประเทศไทยก็พบเช่นกัน แต่ยังไม่มีการเก็บสถิติ 

ส่วนฝนที่มากขึ้นก็ทำให้มีน้ำขังเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงมากขึ้น ในขณะที่การกำจัดยุงโดยการฉีดพ่นสารเคมีไม่ได้ผลแล้ว เพราะยุงมีความต้านทานมากขึ้นด้วยเช่นกัน  ดังนั้นการป้องกันที่ดีที่สุดคือช่วยกันกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลาย 

นี่ยังไม่รวมวิกฤตหนาวหนักจนคนตายที่ยุโรปเมื่อต้นปี  และหนาวหนักที่ซีกโลกใต้กำลังเผชิญอยู่ตอนนี้  หรือแม้กระทั่งพื้นที่ชายฝั่งทะเลไทยกว่า 400,000 ไร่ที่จะหายไปใน 100 ปี 

ข่าวเหล่านี้บอกอะไรเรา  นอกจากบอกภัยพิบัติที่เรากำลังเผชิญกันอยู่แล้ว  ที่สำคัญก็คือวิชาการยังไม่อาจอธิบายหรือหาทางออกได้อย่างชัดเจนในเรื่องราวเหล่านี้  ในขณะที่การรับมือภัยพิบัติจากภาวะวิกฤตอากาศก็ยังมีความเชื่อในหลายแง่มุม  ทั้งฝ่ายที่เชื่อว่าเทคโนโลยีจะป้องกันได้ 100% จนมีการคิดค้นสร้างยานหรือที่อยู่แบบที่จะห่อหุ้มคนไว้ภายในเพื่อรอวิวัฒนาการโลกใหม่เหมือนในหนัง  ในขณะที่อีกแนวคิดให้ความสำคัญกับการปรับตัวให้เข้ากับระบบนิเวศ  แต่...ยังไม่รู้ว่าจะปรับอย่างไร

ดร. อานนท์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา ผู้อำนวยการศูนย์จัดการความรู้ด้านการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ มองว่า ควรจะต้องมีโครงการศึกษาความเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทรทั่วโลก  เพื่อที่จะพยากรณ์ปรากฏการณ์ทางภูมิอากาศให้แม่นยำ เพื่อการเตรียมพร้อมรับมือว่าจะเกิดอะไรขึ้นที่ไหน อย่างไร ช่วงเวลาใด  ในขณะที่สำหรับประเทศไทย สิ่งที่จำเป็นก็คือต้องมีการปรับเปลี่ยนแนวความคิดการบริหารประเทศที่มุ่งสร้างความเจริญเติบโต ไปเป็นการบริหารจัดการความสูญเสียให้เกิดขึ้นน้อยที่สุด หรืออยู่ในระดับที่พอจะยอมรับได้

“จริงๆ ทั้งโลกตอนนี้ไม่ต้องมองว่าเราจะโตขึ้นไปอย่างไร  เราใช้ทรัพยากรโลกไปจนเกินจุดที่ยั่งยืนแล้ว  ดังนั้นเรากำลังอยู่ในช่วงขาลง เทคโนโลยีหรือผลประโยชน์ตอบแทนที่ได้รับกันอยู่อย่างในทุกวันนี้มันเป็นภาพลวงตา  มันจะเป็นผลประโยชน์ระยะสั้นในระดับสิบปีเท่านั้น  แต่หลังจากนั้นมันจะเห็นถึงขาลงที่ชัดเจนขึ้น  เพราะฉะนั้นเราต้องเริ่มมองแล้วว่าจะลงอย่างไรให้เจ็บตัวน้อยที่สุด  ประเทศไทยก็เหมือนกัน ผลกระทบหรือความสูญเสียมันต้องมี  แต่จะเฉลี่ยทุกข์สุขกันอย่างไรให้สังคมอยู่ได้”

ในฐานะผู้เขียนที่เคยคิดว่า  เรื่องโลกร้อนเป็นเรื่องไกลตัว อีกตั้งนาน  จึงอยากให้ผู้อ่านตระหนักได้เร็วกว่าผู้เขียน  เพราะเราอาจสัมผัสผลกระทบของ “ขาลง”ได้เร็วขึ้น

Share this

อ่านเรื่องย้อนหลัง

10 มี.ค. 2557
 

creative-commonsแสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกัน 3.0 ประเทศไทย
พัฒนาเว็บไซต์โดย โอเพ่นดรีม