สารหนูร่อนพิบูลย์ บาดแผลจากยุคดีบุกบูม

  • warning: array_map(): Argument #2 should be an array in /home/greenwor/domains/greenworld.or.th/public_html/web/modules/system/system.module on line 1050.
  • warning: array_keys() expects parameter 1 to be array, null given in /home/greenwor/domains/greenworld.or.th/public_html/web/includes/theme.inc on line 1845.
  • warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/greenwor/domains/greenworld.or.th/public_html/web/includes/theme.inc on line 1845.

เรื่อง สมพงค์ พรมสะอาด

เขาร่อนนา-สรวงจันทร์ตั้งยืนอยู่อย่างสงบและเกื้อกูลต่อชีวิตรอบข้างมาเป็นเวลาหลายชั่วอายุคน เพิ่งจะเมื่อราว 100 กว่าปีก่อน หลังจากมีผู้ค้นพบว่าภายในเทือกเขาสูงนั้น เป็นทางพาดผ่านของสายแร่ดีบุก ส่งผลให้มีการบุกเบิกทำเหมืองโดยชาวตะวันตก ต่อมากิจการเปลี่ยนมือมาสู่ชาวมาเลเซีย ก่อนจะเป็นคนไทยในที่สุด การทำเหมืองแร่ดีบุกนี่เองที่เป็นจุดเปลี่ยนชะตากรรมของอำเภอนี้ทั้งอำเภอ

ในยุคดีบุกบูมระหว่างปี 2520 – 2528 นอกจากบริษัทเอกชนอย่างยิบอินซอย สินแร่พิบูลย์ที่ได้รับประทานบัตรในการทำเหมืองแล้ว ชาวบ้านทั่วๆ ไปต่างก็ขุดและร่อนแร่กันทั่วทั้งภูเขา โดยไม่มีใครคาดคิดว่ากากขี้แร่ซึ่งถูกทิ้งให้กระจายอยู่ทั่วไป จะกลายเป็นมหันตภัยร้ายในเวลาต่อมา กระทั่งมีชายผู้หนึ่งตายลงหลังเข้าไปปลูกบ้านอยู่ในพื้นที่เหมืองเก่าไม่นาน และแพทย์ลงความเห็นว่าเขาเสียชีวิตเนื่องจากได้รับพิษของสารหนู

การศึกษาอย่างละเอียดในเวลาต่อมา เปิดเผยความจริงสู่สาธารณะว่า เขตอำเภอร่อนพิบูลย์เป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยสารหนู ทั้งในดินและแหล่งน้ำ บางแห่งมีปริมาณสูงกว่าระดับที่ปลอดภัยถึง 50 เท่า โดยเฉพาะ 12 หมู่บ้านของตำบลร่อนพิบูลย์ นั่นเพราะในกากขี้แร่จะประกอบไปด้วยสารอะซีโนไพไรต์ ซึ่งมีสารหนูปะปนอยู่ด้วย เมื่อผ่านไประยะหนึ่ง สารหนูที่ติดอยู่กับอะซีโนไพไรต์จะหลุดออกมา ส่วนหนึ่งจะซึมลงไปในดิน ชั้นน้ำบาดาล ขณะที่บางส่วนจะไหลปะปนไปกับต้นน้ำ หรือถูกน้ำฝนชะล้างลงสู่แหล่งน้ำ

แม้เหมืองดีบุกที่เขาร่องนา-สรวงจันทร์จะปิดตัวอย่างเป็นทางการมานานแล้ว แต่ชาวบ้านที่เริ่มแสดงอาการเจ็บป่วยกลับเพิ่มจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะเป็นผลจากการสะสมสารพิษมาอย่างยาวนานโดยไม่รู้ตัวนั่นเอง โรคที่น่ากลัวสำหรับการสะสมสารหนูในร่างกายคือโรคมะเร็ง ซึ่งที่ผ่านมามีชาวบ้านบางคนต้องโดนตัดขา และวิกฤตในอนาคตอันใกล้ คือจำนวนเตียงผู้ป่วยในอำเภอไม่เพียงพอกับผู้ป่วยโรคไข้ดำที่พุ่งสูงถึง 6,000 คนแล้ว

ราวปี 2540 กรมทรัพยากรธรณีเข้าไปจัดเก็บกากขี้แร่และทำหลุมฝังกลบ แต่จากผลการศึกษาของกรมควบคุมมลพิษในเวลาต่อมา ยังคงชี้ว่าบางหมู่บ้านในพื้นที่รอบๆ เขาร่องนาน-สรวงจันทร์มีความเสี่ยงต่อการเป็นโรคมะเร็งในอัตรา 1 คน ในทุกๆ 20 คน

ขณะที่ในด้านของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ครั้งหนึ่งเคยร่วมกับไจก้าของญี่ปุ่นเก็บตัวอย่างดินและน้ำวิเคราะห์หาปริมาณสารหนู พบว่ามีอยู่อย่างน้อย 5 พื้นที่ ซึ่งสารหนูปนเปื้อนอยู่ในระดับสูงมาก ต้องได้รับการจัดการโดยด่วน วิธีที่ทางไจก้าเสนอคือ ขุดดินทั้ง 5 พื้นที่ขึ้นมา แล้วนำไปฝังกลบ

ที่น่าพรั่นพรึงอีกประการคือ ผลจากแบบจำลองทางคณิตศาสตร์แสดงการปนเปื้อนในจุดศูนย์กลางของอำเภอร่อนพิบูลย์ ชี้ว่าหากไม่มีการแก้ไขการปนเปื้อนในอีก 50 ปีข้างหน้า จะมีสารหนูกระจายทั่วทั้งอำเภอ

กรณีสารหนูร่อนพิบูลย์เป็นอีกหนึ่งบทเรียนสำคัญของการเร่งแสวงหาผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติโดยไม่มีความพร้อมหรือความรู้อย่างเพียงพอ จนกลายเป็นบทเรียนที่มีราคาค่างวดแสนแพง

ที่มา นิตยสารโลกสีเขียว ฉบับมีนาคม – เมษายน 2545